English readers: Bach’s annotations on music in the Calov Bible are treated in English on bach-studies.wursten.be.
In 1934 dook in de Verenigde Staten een driedelige bijbel op die van Bach zelf bleek te zijn geweest: Luthers Duitse vertaling met, onder de tekst, uittreksels uit Luthers geschriften, samengesteld door de Wittenbergse theoloog Abraham Calov (1681–1682). Bach dateerde zijn handtekening 1733. Naast talrijke onderstrepingen en correcties staan er in de kantlijn ook notities in Bachs eigen hand; vier ervan gaan over muziek. Meer over de vondst en de bijbel.
Bij 1 Kronieken 25
bij Calov foutief genummerd als hoofdstuk 26 – aantekening in rode inkt
NB. Dieses Capitel ist das wahre Fundament aller gottgefälliger Kirchen Music. usw.
NB. Dit hoofdstuk is het ware fundament van alle kerkmuziek die God behaagt. Enz.
De tekst in de Calov-Bijbel
Het opschrift boven het hoofdstuk is van Abraham Calov:
(I.) Von den Sängern und Instrumentisten v. 7.
(II.) Losung wegen der Sänger v. 31
(I.) Over de zangers en instrumentisten, v. 7.
(II.) Loting van de zangers, v. 31
Vet: bijbeltekst (Luther); tussen haakjes: commentaar van Calov.
| Der Erste Theil. Die Sänger, und Instrumentisten. | Het eerste deel. De zangers en de instrumentisten. |
|---|---|
| 1. Und David samt den Feldhauptleuten sondert ab zu Aemptern unter den Kindern Asaph, Heman und Jeduthun die Propheten (welche solten Gottes Wort in geistliche Lieder und Psalmen fassen, dieselbe im Tempel singen, und zugleich darein mit Instrumenten spielen) mit Harfen, Psaltern und Cymbeln … | 1. Samen met de veldoversten zonderde David voor de ambten uit de kinderen van Asaf, Heman en Jeduthun de profeten af (die het woord Gods in geestelijke liederen en psalmen moesten vatten, ze in de tempel zingen en daarbij tegelijk de instrumenten bespelen) met harpen, psalters en cimbalen … |
Toelichting
Wie het hoofdstuk op zich laat inwerken, snapt waarom Bach dit zegt. In hoofdstuk 23 heeft David alle leiders van het volk bijeengeroepen om de organisatie van de tempeldienst definitief te regelen (tot en met hoofdstuk 28). In hoofdstuk 25 is de muzikale organisatie van de tempeldienst aan de orde. Het gaat hier om het ambt van tempelzanger (dat begrip omvat ook de instrumentisten): musici die vrijgesteld zijn om te zingen en te spelen tot eer van God. Er zijn drie ‘gilden’: de kinderen van Asaf, Heman en Jeduthun, de mythische zangers van weleer; we kennen hun namen uit het psalmboek. In totaal worden er 24 personen aangeduid, die elk een koor van 12 zangers onder zich hebben: 288 musici.
Terzijde: de boeken der Kronieken zijn hervertellingen van de verhalen uit Koningen, waarin het ideaaltype het reële type verdringt. Dus niet ‘zo is het gebeurd’, maar ‘zo zou het gebeurd moeten zijn’ (irrealis-optativus).
Calovs toelichting bij het eerste vers haakt in op het profetische karakter van hun ambt. De musici worden hier namelijk ‘profeten’ genoemd; dat is hun ambt, en het staat er ook echt in de grondtekst. Musici krijgen de opdracht om ‘te profeteren met harpen, citers en cimbalen’, dat wil zeggen: zij moeten Gods Woord in muzikale taal communiceren, in liederen begeleid door instrumenten. NB: profeteren (נָבָא, nâbâʼ) betekent in het Hebreeuws niet de toekomst voorspellen, maar van God vervuld zijn en dan spreken, en dat kan in diverse talen, ook niet-discursieve (extase, orakels, tongentaal, poëzie, muziek): communiceren.
Volgens dit hoofdstuk heeft David in totaal 24 × 12 = 288 professionele musici (zangers en instrumentisten) aangeduid voor de dienst in de tempel. In wisseldienst moeten zij ervoor zorgen dat de lofzang dag en nacht gaande blijft (om het uur dus). De 24 groepen van 12 musici worden bij loting aangeduid; die indeling wordt beschreven in vers 8–31.
Dat Bach bij deze passage een aantekening maakt, is niet verwonderlijk, zeker als je bedenkt dat hij in de jaren 1730 in volle strijd gewikkeld was met de rector van de Thomasschool, die het aandeel van de muziek in het curriculum drastisch wilde verminderen. Bach stelde zich vierkant tegenover de rector op. Hij zat toch al aan een minimum, vond hij … En om dat te bewijzen kon hij naar de Bijbel zelf verwijzen: in deze texte fondateur van alle goede kerkmuziek worden 288 musici aangesteld.