Actum den 21. Febr. 1706

Wird der Organist in der Neuen Kirchen Bach vernommen, wo er unlängst so lange geweßen, vnd bey wem er deßen verlaub genommen?

Ille

Er sey zu Lübeck geweßen vmb daselbst ein vnd anderes in seiner Kunst zu begreiffen, habe aber zu vorher von dem Herrn Superintend verlaubnüß gebethen.

Dn Superint^d.

Er habe nur auf 4. Wochen solche gebethen, sey aber wohl 4. mahl so lange außenblieben.

Ille.

Hoffe das orgelschlagen würde unterdeßen von deme, welchen er hiezu bestellet, dergestalt seyn versehen worden, daß deßwegen keine Klage geführet werden können.

Nos

Halthen Ihm vor daß er bißher in dem Choral viele wunderliche variationes gemachet, viele frembde Thone mit eingemischet, daß die Gemeinde drüber confundiret worden. Er habe ins künfftige wann er ja einen tonum peregrinum mit einbringen wolte, selbigen auch außzuhalthen, vnd nicht zu geschwinde auf etwas anders zu fallen, oder wie er bißher im brauch gehabt, gar einen Tonum contrarium zu spiehlen.

Nechst deme sey gar befrembdlich, daß er bißher gar nichts musiciret worden, deßen Ursach er geweßen, weiln mit den Schühlern er sich nicht comportiren wollen,

Dahero er sich zu erclähren, Ob er so wohl Figural alß Choral mit den Schühlern spiehlen wolle? Dann man ihm keinen Capellmeister halthen könne. Da ers nicht thuen wolte, solle ers nur categorice von sich sagen, damit andere gestalt gemachet vnd iemand der dießes thäte, bestellet werden könne.

Ille

Würde man, ihm einen rechtschaffenen Director schaffen, wolte er schon spiehlen.

Res.

Soll binnen 8. tagen sich erclähren.

Op 21 februari 1706

Wordt de organist van de Nieuwe Kerk, Bach, ondervraagd over waar hij onlangs zo lang is geweest, en bij wie hij hiervoor verlof heeft gevraagd?

Dezelve (Bach)

Hij is in Lübeck geweest om zich daar te bekwamen in diverse aspecten van zijn kunst ; heeft wel degelijk vooraf de heer Superintendent om verlof gevraagd.

De Heer Superintendent.

Hij heeft slechts om vier weken gevraagd, maar is wel 4 maal zo lang weggebleven.

Dezelve.

Hoopt dat het orgelspel ondertussen door degene die hij hiervoor had aangesteld (zijn neef J.E. Bach), zodanig is verzorgd dat daarover geen klachten kunnen worden geuit.

Wij (Het Consistorium)

Houden hem voor, dat hij tot dusver in de koraalbewerkingen veel wonderlijke variaties laat horen en er veel vreemde tonen tussenvoegt, waardoor de gemeente in verwarring (confundiret) is geraakt. Hij dient in de toekomst, wanneer hij een tonum peregrinum (modulatie naar een veraf gelegen toonsoort?)wil invoegen, deze ook aan te houden en niet te snel over te gaan op iets anders, of, zoals hij tot dusver ook wel gewoon was te doen, er zelfs een tonum contrarium (harde dissonanten?) te spelen.

Daarnaast bevreemdt het (ons) dat hij tot nu toe tijdens de viering nog nooit gemusiceerd heeft. Dat ligt aan hem, want hij wil zich niet schikken om met de studenten samen te werken. (sich comportieren  Frans: se comporter)

Laat hij zich dus uitspreken, of hij als organist ook figuraliter en choraliter met de studenten wil spelen. Een aparte kapelmeester kan men hem niet terzijde stellen. Indien hij het niet zelf wil doen, moet hij dat nu categorisch uitspreken, zodat er andere maatregelen getroffen kunnen worden.

Dezelve

Indien men hem een fatsoenlijke (kundige) muzikale leider terzijde zou stellen, dan zou hij wel willen (mee)spelen.

Besluit.

Dient binnen 8 dagen klaarheid te verschaffen.

Eod. Erscheint der Schühler Rambach vnd wird Ihm gleichfalß vorhalt gethan wegen der Disordres so bißher in der Neuen Kirchen zwischen denen Schühlern vnd dem Organisten passiret.

Ille

Der Organist Bach habe bißhero etwas gar zu lang gespiehlet, nachdem ihm aber vom Herrn Superint deswegen anzeige beschehen, währe er gleich auf das andere extremum gefallen, vnd hätte es zu kurtz gemachet.

Nos

Verweißen ihm daß er leztverwichenen Sontags unter der Predigt in Weinkeller gangen.

Ille

Sey ihm leid, solte nicht mehr geschehen. Der Organist hätte sich über ihn wegen des Dirigirens nicht zu beschwehren, indeme nicht Er sondern der Junge Schmid es verrichtet

Nos

Er müße sich künfftig gantz anders vnd beßer alß bißher er gethan, anstellen... Rambachen 4. Tage nach einander 2. Stunden ins Carcer gehen laßen solle.

Quelle: Bach-Dokumente, Band 2, Nr. 16

Op dezelfde dag verschijnt de student Rambach (was voorheen koorleider geweest), aan wie eveneens een berisping wordt gegeven vanwege de onordelijkheden die tussen de studenten en de organist zijn voorgevallen.

Dezelve (Rambach)

De organist Bach heeft tot dusverre veel te lang gespeeld; nadat hij echter daarop was gewezen, zou hij direct in het andere uiterste zijn vervallen en het te kort hebben gemaakt.

Wij

Verwijten hem (= Rambach) dat hij afgelopen zondag tijdens de preek naar de wijnkelder is gegaan.

Dezelve

Het spijt hem, het zou niet meer gebeuren. De organist zou zich over hem niet te beklagen hebben wat betreft het dirigeren, aangezien niet hij, maar de jonge Schmid dat had verricht.

Wij

Hij moet zich in de toekomst beter gedragen... Rambach gedurende 4 opeenvolgende dagen telkens 2 uur in de kerker (schoolarrest) moet laten verblijven.

Actum den 11. Novemb. 706.

Wird dem Organisten Bachen vorgestellet, daß er sich zu erclähren, ob wie ihm bereits anbefohlen er mit denen Schühlern musiciren wolle oder nicht...

Ille

Will sich deswegen schrifftlich erclähren.

Nos

Stellen ihm hierauf ferner vor auß was macht er ohnlängsten die frembde Jungfer auf das Chor biethen vnd musiciren laßen

Ille

habe M. Uthen darvon gesaget.

Quelle: Bach-Dokumente, Band 2, Nr. 17

Op 11 november 1706.

Er wordt aan de organist Bach voorgehouden dat hij moet verklaren of hij met de studenten wil musiceren of niet...

Dezelve

Zal zich hierover schriftelijk uitspreken.

Wij

Spreken hem vervolgens hierop aan, met welk recht hij onlangs die vreemde juffrouw (of 'die juffrouw die daar niets te zoeken had') op het koor heeft uitgenodigd en heeft laten musiceren.

Dezelve

Heeft daarover gesproken met Magister Uthe. (= pastor loci)

vertaling Dick Wursten