Bach's Unvollendete: De koraalcantate-jaargang

Bach legt de lat hoog, voor zichzelf en voor zijn 'musici' (leerlingen, school en privé). Dat blijkt o.a. uit zijn cantatewerk. Hij hoefde niet elke zondag een eigen moderne cantate te programmeren, maar deed dat toch. En als hij zijn eerste complete jaargang cantates afgesloten heeft (Trinitatis 1724), dan legt hij de lat nog hoger....
Een nieuw 'kerkelijk jaar' in de telling van Bach breekt aan (hij is in de week van Trinitatis verhuisd). Zijn tweede jaargang moet een Gesamtkunstwerk worden, een samenhangend geheel . Hij wil voor de pakweg 60 zon- en feestdagen die het kerkelijk jaar rijk is, een cantate componeren is gebaseerd op een bij die zondag passend kerklied , d.w.z. een gezang, of een berijmde psalm: een hele jaargang met koraal-cantates. En hij kiest voor een vast stramien (met variaties):
De eerste en laatste strofe van het kerklied blijven ongewijzigd. De eerste strof dient voor een grootse koraalfantasie, en de laatste als afsluiter (vierstemmige zetting). De tussenliggende coupletten worden herdicht tot aria's en recitatieven.

De eerste cantate van die reeks is een statement, in meer dan één opzicht. : O Ewigkeit du Donnerwort  BWV20 … 2-delig, ruim een half uur muziek, ingeleid met een Franse ouverture. En hij weet wat hij doet... 

Op de partituur van BWV 20 staat niet J.J. ( Jesu Juva , Jezus help mij = standaard) bovenaan, maar INDNJC, In Nomine Domini Nostri Jesu Christe (In de naam van onze heer Jezus Christus). Dat is volgens mij niet enkel voor deze cantate, maar voor de hele cyclus. Vooruit, we gaan ervoor! God is het waard. Laten we Bach krediet geven, en hem op z’n woord geloven…

En het ging geweldig. Hij heeft een kundige schrijver/dichter naast zich gehad, met wie hij het plan heeft doorgesproken en uitgevoerd. Alle 25 zondagen na Pinksteren tot aan advent…, rekening houdend - opnieuw - met de 'wissel van de wacht' op school. Vol uitpakkend met Advent en Kerst ( Gelobet seist du Jesu Christ ); Maria Lichtmis Mit Fried’und Freud … ; Inspelend op de opportuniteiten (excellente tenor, een traverso-virtuoos, etc - zie hiervoor Konrad Küster, Musik im Namen Luthers) en zo naar de Vasten toe Herr Jesu Christ, wahr’mensch und gott … En dan met Maria Boodschap nog eentje: Wie schön leuchtet der Morgenstern, gevolgd door de tweede versie van de Johannespassie : met nieuw openingskoor (Oh Mensch, bewein..), een gezang. In totaal maar liefst 12 koralen.

Hieronder het overzicht van de jaargang (ontleend aan Chr. Wolff, Bach's Musical Universe , ch. 4)

Zoals u hierboven kunt zien, stokt de stroom met Pasen…

Hij herneemt dan een van zijn eerste cantates: Christ lag in Todesbanden, maar daarna is er geen koraal meer te bekennen. Hij valt terug op librettos uit boekskes die hij nog in de kast had staan, uit z'n Weimarse tijd (Neumeister, Franck). Is z’n librettoschrijver vertrokken? Overleden? Hebben ze ruzie gekregen? Of is het vertrouwde zangersteam uiteengevallen? (vertrokken - Met Pasen liep het 'schoolcontract'). We weten het niet. Na enige weken improviseren, schiet Marianne von Ziegler hem te hulp – ze schrijft 9 cantateteksten voor hem: Bach kan voort tot Trinitatis: Prima muziek, maar geen koralen.

De jaargang is incompleet…. Er ontbreken er 13.
Niemand klaagt… niemand wist het (denk ik). Dus no problem.

Het was niet af.

Elk jaar, tussen Pasen en Trinitatis denkt hij er weer aan… en in de loop van de jaren die volgen, vult hij diverse gaten op.  Tot hij – 1734 – (10 jaar na dato) een quasi-complete jaargang heeft (zelfs de ‘zelden voorkomende 26 zondag na Trinitatis, heeft eer een: Wachet auf ruf uns die stimme (BWV 140, 25/11/1731). De overige lacunes kunnen ingevuld worden met de 4 cantates 'per ogni tempore' (laatste deel van het overzicht uit Chr. Wolff).